W nawiązaniu do wczorajszego pytania dotyczącego historii związanych z Powstaniem Styczniowym na terenie Gminy Narew znaleźliśmy fascynującą rozmowę prof. Sławomira Presnarowicza z Dorotą Sokołowską w audycji „Podróże po kulturze” Polskie Radio Białystok (z 18 stycznia 2026 r.).

Profesor szczegółowo opowiada o roli Parafii Narew w tym zrywie narodowym co dało nam solidny impuls, żeby poszperać głębiej w naszej lokalnej historii.

 Znaczenie lokalizacji
Parafia Narew położona jest między Puszczą Knyszyńską a Puszczą Białowieską – strategicznym terenem, przez który w czasie Powstania Styczniowego przemieszczały się zarówno oddziały powstańcze, jak i carskie.

Ks. Felicjan Jan Szakień - kapelan powstańców
W tym kontekście niezwykle ważną postacią był ks. Felicjan Jan Szakień, troskliwy proboszcz Parafii Rzymsko-katolickiej w Narwi, który szybko zdobył autorytet i szacunek wśród mieszkańców. W parafii mieszkało wówczas wielu wyznawców kościoła unickiego, którym władze carskie nakazywały przejść na prawosławie. Wielu z nich przychodziło do ks. Szakienia z prośbą o chrzest dzieci i udzielenie sakramentów. co budziło niesmak u władzy.

Działalność patriotyczna i społeczną
Ks. Szakień był nie tylko duchownym, ale i aktywnym działaczem patriotycznym. Zakładał bractwa, organizował pomoc dla biednych, a jeszcze przed wybuchem Powstania Styczniowego głosił idee podburzające do walki o niepodległość i organizował demonstracje polityczne. W czasie powstania pełnił funkcję faktycznego kapelana powstańców na tym terenie.

Represje carskie
Działalność ks. Szakienia nie pozostała niezauważona. Po rewizji w narewskim kościele odkryto ukrytą chorągiew żałobną ze złamanym krzyżem (symbol sprzeciwu, powstania). Ks. Felicjan Szakień został aresztowany 7 lipca 1863 r., kościół zamknięto i opieczętowano. Proboszcz wielokrotnie przebywał w więzieniach i był karany wysokimi grzywnami. Grodzieński gubernator nakazał jego wydalenie ze stanowiska proboszcza.

Potyczki powstańcze na terenie Gminy Narew
Działalność duchownego była tylko jednym z elementów szeroko zakrojonego ruchu powstańczego w regionie. Na terenie gminy dochodziło do dramatycznych starć.

Hoźna / Ogrodniki, 17 lipca 1863 r. - Józef Kuszel, szlachcic i naczelnik powiatu bielskiego, przyjął kozaków we dworze. Zaprzeczył, że są u niego powstańcy. Gdy odjechali - ukryci w lesie powstańcy otworzyli ogień. Walka skończyła się tragicznie - Kuszel wkrótce zginął (według przekazów odebrał sobie życie, by nikogo nie wydać).

Puchły, czerwiec 1863 r. - potyczka miała miejsce w folwarku Puchły, należącym do Romana Kaluchiewicza. Około 100-osobowy oddział powstańców konnych odpoczywał w folwarku, gdy został zaatakowany przez konnicę moskiewską. Dzięki czujności wartowników powstańcy szybko przygotowali obronę i odparli atak, zadając Moskalom znaczące straty -10 żołnierzy zginęło, a dwóch zostało rannych.

Posłuchajcie tej rozmowy (warto!):
https://www.radio.bialystok.pl/podrozepok.../index/id/257487

Źródła:
https://kurierwilenski.lt/.../ksiadz-felicjan-szakien.../
https://pbc.biaman.pl/Content/73927/Kraj_zabrany.pdf